Μας παχαίνουν οι δίαιτες;

Γεώργιος Πανοτόπουλος

Παθολόγος - Διατροφολόγος

SCOPE Obesity European Fellow
τ . Chef  de Clinique des Universités
Dept. Médecine Interne & Nutrition Hôtel Dieu, Univ. Paris VI, France

 

Στο Δυτικό κόσμο, 30-50% των γυναικών και 10-30% των ανδρών ακολουθούν κάποια δίαιτα με στόχο να χάσουν βάρος. Όπως δείχνουν μακροχρόνιες μελέτες παρακολούθησης, μέχρι και τα 2/3 της απώλειας του βάρους επανακτώνται τον πρώτο χρόνο και πρακτικά το σύνολο του βάρους επανακτάται στην 5ετία. Τουλάχιστον το 1/3 των ατόμων τελικά παίρνουν περισσότερο βάρος απ’ ότι έχασαν. Ταυτόχρονα, επαναλαμβανόμενοι κύκλοι απώλειας και αύξησης βάρους (φαινόμενο yo-yo) είναι πολύ συχνοί και σχετίζονται με καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνητότητα.

Η επανάκτηση του βάρους, μετά από υποθερμιδική δίαιτα, τόσο συχνή που είναι σχεδόν ο κανόνας, οφείλεται εν μέρει σε φυσιολογικούς μηχανισμούς που αφορούν τη ρύθμιση του σωματικού βάρους και της σύνθεσης του σώματος.

Η σχετική υπερφαγία (σε σχέση και με την αρχική κατάσταση και τη φάση της δίαιτας) και η μείωση της θερμογένεσης (που συνδέεται με τη μείωση του άλιπου και του λιπώδους ιστού) διαρκούν μέχρι την επανασύσταση της άλιπης μάζας (ιστού).

Η επανασύσταση του άλιπου ιστού καθυστερεί σε σχέση με εκείνη του λιπώδους ιστού και βασίζεται στον τρόπο που κατανέμονται οι προσλαμβανόμενες θερμίδες στους δύο ιστούς. Η αναλογία αυτής της κατανομής είναι σταθερή και χαρακτηριστική ενός ατόμου, καθορίζει και την αλλαγή στους δύο ιστούς με την απώλεια του βάρους και σχετίζεται αντίστροφα με το ποσοστό του σωματικού λίπους πριν την δίαιτα: τα άτομα με λιγότερο λίπος θα αποκαταστήσουν πιο αργά τον άλιπο ιστό κατά τη φάση της επανασίτισης, θα επανακτήσουν πιο γρήγορα το λίπος που έχασαν, θα το αυξήσουν και θα υποστούν μια αύξηση του βάρους (weight rebound and preferential “catch-up fat”).

Αυτοί οι φυσιολογικοί μηχανισμοί εξηγούν, εν μέρει, γιατί και πώς η διατροφική στέρηση μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση του σωματικού βάρους και του λίπους. Τα νορμοβαρή άτομα είναι πιο ευαίσθητα σ’ αυτή την αύξηση. Τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν ότι, ακόμη και χωρίς γενετική προδιάθεση για παχυσαρκία, η διαδοχή περιόδων δίαιτας και στέρησης οδηγεί σε μεταβολή της σύνθεσης του σώματος και αυξάνει τον κίνδυνο αύξησης του βάρους. Τα δεδομένα αφορούν όμως σημαντικές μεταβολές, δηλαδή απώλειες βάρους της τάξης 12-25%. Δεν γνωρίζουμε, με λιγότερο σημαντική απώλεια βάρους και με ταυτόχρονη διατήρηση του άλιπου ιστού, τις μακροχρόνιες συνέπειες στο βάρος και τη σύνθεση του σώματος.

Τα αποτελέσματα που υπάρχουν από τις μελέτες αφορούν ειδικά πειράματα σε συγκεκριμένους πληθυσμούς ή παρατηρήσεις κυρίως σε νορμοβαρή άτομα. Λίγα άτομα με σωματικό υπέρβαρο ή παχυσαρκία μελετήθηκαν στις ίδιες συνθήκες και όταν αυτό έγινε, οι μεταβολές ήταν μικρότερες αλλά προς την ίδια κατεύθυνση. Πιθανόν, στα άτομα αυτά η παρουσία διαταραχών της διατροφικής συμπεριφοράς δυσκολεύει τις εκτιμήσεις.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι η σωματική δραστηριότητα, η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη της διατροφής και η αποκατάσταση των ορμονικών διαταραχών θα μπορούσαν να τροποποιήσουν τις μεταβολές στο ανθρώπινο σώμα «μετά τη δίαιτα». Γνωρίζουμε ήδη ότι η αυξημένη σωματική δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της δίαιτας μειώνει την απώλεια άλιπου ιστού και είναι καθοριστική για τη διατήρηση της απώλειας του βάρους. Επίσης, η αντιμετώπιση των ψυχολογικών συνεπειών της δίαιτας, της διατροφικής στέρησης και των διαταραχών της διατροφικής συμπεριφοράς, που οδηγούν σε υπερφαγία, θα μπορούσε να επηρεάσει ευνοϊκά τους μηχανισμούς ρύθμισης της σύνθεσης του σώματος.

Τα μηνύματα δείχνουν να είναι σαφή για τους φανατικούς του «αδύνατου-ιδανικού» σώματος, τους εφήβους, τους νέους με σχεδόν φυσιολογικό σωματικό βάρος ακόμη και για τους υπέρβαρους χωρίς επιπλοκές και συν-νοσηρότητα, των οποίων ο κύριος στόχος θα έπρεπε να είναι η σταθεροποίηση του βάρους. Τα μηνύματα είναι επίσης σαφή για τους επαγγελματίες υγείας που ασχολούνται με τη Διατροφή και την Παχυσαρκία, ακόμη και για τα πανίσχυρα ΜΜΕ. Είναι χρέος μας το «όνειρο» του αδύνατου σώματος να μην μετατραπεί σε «εφιάλτη».

 

Βιβλιογραφία: 

  1. Montani JP, Viecelli AK, Prévot A, et al. Weight cycling during growth and beyond as a risk factor for later cardiovascular diseases: the ‘repeated overshoot’ theory. Int J Obes 2006;30(Suppl. 4):S58-66.
  2. Mann T, Tomiyama AJ, Westling E, et al. Medicare’s search for effective obesity treatments: diets are not the answer. Am Psychol 2007; 62:220-33.
  3. Stice E, Cameron RP, Killen JD, et al. Naturalistic weight-reduction efforts prospectively predict growth in relative weight and onset of obesity among female adolescents. J Consult Clin Psychol 1999;67:967-74.
  4. Korkeila M, Rissanen A, Kaprio J, et al. Weight loss attempts and risk of major weight gain: a prospective study in Finnish adults. Am J Clin Nutr 1999;70:965-75.
  5. Neumark-Sztainer D, Wall M, Haines J, et al. Why does dieting predict weight gain in adolescents? Findings from project EAT-II a 5-year longitudinal study. J Am Diet Assoc 2007;107:448-55.
  6. Pietiläinen KH, Saarni SE, Kaprio J, et al. Does dieting make you fat? A twin study. Int J Obes 2012;36:456-64.
  7. Polivy J, Herman CP. Dieting and bingeing: a causal analysis. Am Psychol 1985;40:193-201.
  8. Dulloo AG, Jacquet J, Girardier L. Poststarvation hyperphagia and body fat overshooting in humans: a role for feedback signals from lean and fat issues. Am J Clin Nutr 1997;65:717-23.
  9. Rosenbaum M, Hirsch J, Gallagher DA, et al. Long-term persistence of adaptive thermogenesis in subjects who have maintained a reduced body weight. Am J Clin Nutr 2008;88:906-12.
  10. Dulloo AG, Jacquet J. An adipose-specific control of thermogenesis in body weight regulation. Int J Obes 2001;25(Suppl. 5):S22-9.
  11. Kissileff HR, Thornton JC, Torres MI, et al. Leptin reverses declines in satiation in weight-reduced obese humans. Am J Clin Nutr 2012;95:309-17.
  12. Wadden TA, Foster GD, Stunkard AJ, et al. Effects of weight cycling on the resting energy expenditure and body composition of obese women. Int J Eat Disord 1996;19:5-12.
Διαβάστηκε 2602 φορές Τελευταία τροποποίηση στις Παρασκευή, 24 Ιανουαρίου 2014 00:19

Share it

Νέα & Ενημερώσεις

Στοιχεία Επικοινωνίας

Μαιάνδρου 23
115 28, Αθήνα
+30 210 7211845

Αναζήτηση